به ایام انتخابات که نزدیک می شویم، مهمترین مسئله ای که ذهن بسیاری از ما کردها را به خود مشغول می دارد، مسئله «شرکت یا تحریم» است. در این نوشته می خواهم به گونه ای ویژه بحث فوق را مورد بررسی قرار دهم. بدین معنی که نمی گویم، کدامیک از این دو بهتر یا بدترند، بلکه از این منظر به تجزیه و تحلیل این مورد می پردازم که اگر چه این دو گروه به ظاهر متضاد یکدیگر هستند و در مقابل یکدیگر صف آرایی می کنند، اما گاهی و البته عمدتاً هر دو از یک روش مشابه بهره می گیرند و در نتیجه هر دو به یکسان آسیب می بینند.

تردیدی نیست که انتخابات قلب دموکراسی است و برای کسانی که دل در گرو این دستاورد مهم بشری دارند و برای تحقق آن تلاش می کنند، انتخابات از اهمیت خاصی برخوردار است. به گونه ای که انتخابات از سویی به عنوان مجرا و مقدمه ای  برای رسیدن به دموکراسی تعبیر و از سوی دیگر به عنوان بخشی از فرایند تحقق دموکراسی به آن نگریسته می شود. به عبارت دیگر انتخابات هم یکی از شاخصهای مهم دموکراسی و هم یکی از همترین راههای رسیدن به دمکراسی محسوب می شود. این گفته مورد قبول بسیاری از عالمان سیاست و جامعه است که نمی توان از راههای غیر دموکراتیک به دموکراسی رسید، بر همین اساس انتخابات به مثابه یک ساز و کار دموکراتیک، فرصت خوبی است تا با استفاده از آن به تحقق و گسترش فرهنگ دموکراسی در جامعه مدد رسانید. فرایند انتخابات، عرصه ای را بر روی می گشاید و فرصتی را فراهم می سازد که در آن به تمرین و ترویج مدارا، تکثر، برابری و سیاست ورزی مبتنی بر ارزشهای دموکراتیک بپردازیم به گونه ای که این فرصت شاید در زمانی دیگر میسر نباشد.

اما اگر واقع بینانه و منصفانه نگاهی به برخی از نتایج انتخابات در سالهای گذشته بیندازیم متوجه خواهیم شد بسیار اتفاق افتاده است که انتخابات در جهت تقویت و تثبیت دموکراسی در ایران عمل نکرده است و نتایجی را شاهد بوده ایم که مخالفان دموکراسی را خوشحال ساخته و منافع آنان را تأمین کرده است. حال سوأل اینجاست که چرا از رهگذر انتخابات، دموکراسی تقویت نمی شود؟ بدیهی است که در پاسخ به پرسش فوق می توان موارد و علل متعددی چون نظارت ها و فیلترهای مختلف، نبود آزادی احزاب و مطبوعات و...... را ذکر کرد و اگر چه من نیز با این علل موافقم اما هدف از این مطلب، علاوه بر تأیید موراد فوق، ذکر نکته ای دیگر است که بیشتر به فرهنگ فعالان سیاسی در هر دو گروه طرفدار تحریم یا مشارکت، مربوط می شود.

به هنگام انتخابات دو گروه از فعالان سیاسی در برابر هم صف آرایی می کنند. در یک سو طرفداران مشارکت قرار دارند و در سوی دیگر طرفداران تحریم. در این میان کمتر اتفاق می افتد که این دو گروه در کنار هم یا به دور یک میز گرد، جمع شوند و دلایل خود را مطرح نمایند و مردم نیز با گوش دادن به استدلالهای آنان، تکلیف خود را بدانند. اما آنچه بیشتر اتفاق می افتد و دیده می شود، این است که هر دو گروه، به هنگام رقابت و برای جذب نظر و در نهایت رأی مردم به طرح اهداف و انتظارات حداکثری و تا حد زیادی غیر قابل تحقق روی می آورند. مسائلی از سوی طرفدارن مشارکت در انتخابات مطرح می گردد که عملی ساختن آنها، اگر غیر ممکن نباشد، بسیار مشکل است. از سوی دیگر طرفداران تحریم نیز چنان القا می کنند که با تحریم می توان بر بسیاری از ناملایمات چیره گشت و آنها را از میان برداشت و نتایج تحریم را چنان بزرگ نمایی می کنند که دستیابی به آنها بسیار سخت است. این دو گروه اگرچه در ظاهر و حتی در باطن، شاید، دموکراسی را یک ارزش و تحقق آن را هدف اصلی خود معرفی نمایند و هدف از تحریم یا مشارکت را تحکیم دموکراسی بدانند، اما نتیجه ناخواسته آنان چیزی جز کمک به تعویق و تعلیق دموکراسی نیست. در نهایت آنچه به دست می آید تنبلی و انفعال به نام تحریم توجیه می شود و رأی احساسی و هیجانی و غیر منطقی به نام مشارکت تمام می شود و صد البته هر دوی اینها به کام مخالفان دموکراسی شیرین می آید.

«پوپر» معتقد است که در دو حوزه طبابت و سیاست نباید به برآورده ساختن انتظارات حداکثری دامن زد و کسانی را که به این امر توجه نمی کنند «شارلاتان» می نامد. جان کلام من نیز این است که در ایام انتخابات با طرح شعارهای کلان و بالا بردن انتظارات مردم نه تنها کمکی به مردم، حزب سیاسی و کاندیدای مطلوب خویش نمی کنیم، بلکه فرایند دموکراسی را نیز با تهدید مواجه خواهیم ساخت. نتیجه شعارهای حداکثری در ایام انتخابات، فقط انفعال، تخریب اعتماد به نفس و عزت نفس مردم و اعتماد به نهادهای عام و انتزاعی چون احزاب است. این امر مانع از آن می شود که رأی مردم برای مدت زمان طولانی، تثبیت شود و جهت مشخصی پیدا کند. به همین دلیل است که برای بسیاری از فعالان سیاسی، پیش بینی نتیجه انتخابات کار دشوار و ناممکنی است و همواره تا آخرین دقایق، منتظر نتایج غیر قابل پیش بینی یا حماسه هستند. در این صورت، آن چه که رأی مردم را سمت و سو می دهد نه استدلال سیاسی و عقلانی است، بلکه هیجانات یا عواملی انتسابی و مبتنی بر اعتماد خاص است که مسیر انتخابات را تعیین می کند، اینجاست که بازنده اصلی، فقط طرفداران دموکراسی و در مرحله بعد مردم هستند و انتخابات از اهداف اصلی خود، دور می شود. جامعه ما به قول «کاتوزیان» جامعه ای کوتاه مدت است، در انتخابات نیز این روند ساری و جاری است، فقدان مسیر و جهت مشخص و کوتاه مدت بودن موضع سیاسی و آرای انتخاباتی مردم، انتخابات را به عرصه رقابت تکنوازان و بخت آزمایانی تبدیل می کند که باوری به دموکراسی و درک درستی از آن ندارند و صرفاٌ از کوتاه مدت بودن جامعه ایران برای دستیابی به قدرت بهره می گیرند و آن را با رفتار خود بازتولید می کنند.