هرگاه در مورد نقشهای سیاسی مختلف مانند نمایندگی مجلس، وزارت، ریاست جمهوری، دبیر کل سازمان ملل متحد و .... صحبت کرده ام، اغلب اولین پرسشی که از من پرسیده می شود، این است که حقوق مثلاً نماینده یا فلان نقش سیاسی چقدر است.

بعد از شنیدن پاسخ که فرضاً دو میلیون تومان است، سکوت توأم با تعجب بر جمع حکمفرما می شود و با حسرت به هم نگاه می کنند که چه حقوق کلان و فراوانی و آن گاه که می گویم این حقوق در مقابل حقوق فوتبالیستها یا هنرپیشه ها و بسیاری از مشاغل موجود در بازار چیزی نیست، ابتدا مقاومت و سپس قبول می کنند که این حقوق چندان مهم هم نیست.

حال پرسشی که پیش می آید، این است که چرا این حقوق کم، برای ما فراوان و زیاد محسوب می شود؟ و چرا توانایی تصور حقوقهای کلان چندین میلیون تومانی را نداریم و چرا فقط به صورت یکجانبه موقعیتهای شغلی را به تصویر می کشیم؟

در پاسخ به این پرسش می توان به علل و عوامل مختلف از جمله فقر، بیکاری، تضاد طبقاتی، رواج پول پرستی، فقدان نهادهای مدنی و سیاسی مستقل و فرهنگ سیاسی مناسب اشاره کرد. اما در این جا ضمن اینکه تأثیر عوامل فوق را انکار نمی کنم، ضروری می دانم که به نکته ای دیگر نیز اشاره داشته باشم و آن چیزی نیست جز فقدان همدلی و داشتن چشمداشتهای محدود.

تحقیقات جامعه شناسان نشان داده است، کسانی که به یک اقلیت تعلق دارند و در محیطی آکنده از تبعیض و محرومیت پرورش می یابند، از اشتغال مطلوب هیچ چشم اندازی ندارند و از تعصب گسترده، فقدان قدرت سیاسی و بزرگ شدن با چشمداشتهای بسیار محدود برخوردار خواهند شد.

نقشهای سیاسی فوق که از آنها نام بردم، همگی وظایف و اختیارات سیاسی مهمی دارند اما چون در یک محیط محروم و سرشار از تبعیض تربیت شده ایم، فقط به حقوق آن توجه داریم و صرفاً این قسمت از امکانات این نقشها برای ما برجسته می شود. به ندرت این پرسش مطرح می گردد که آیا می تواند رئیس جمهور و وزیران را مورد سوأل یا استیضاح قرار دهد یا نه. آیا می تواند در مورد مسائل سیاسی داخلی و خارجی اظهار نظر کند و ....

در مورد اغلب کسانی که امکان دستیابی به این نقشها نیز برایشان فراهم می گردد، این وضعیت به چشم می خورد و به چنان مسائل مبتذل و پیش پا افتاده ای گیر می دهند که در مقابل اختیارات نقش آنها چیز مهمی به شمار نمی آید و یا بیش از آنکه در مقابل قدرتمندان بایستند به انتقاد از آنها بپردازند در مقابل مردم دچار خود بزرگ بینی و غرور می گردند.

برای نمونه یکی از مدیران در جلسه ای خطاب به کاندیداهای رد صلاحیت شده گفته است که چرا ناراحت هستید مگر ما شما را نفی بلد کرده ایم و آزاد هستید که از آب و هوا بهره ببرید و....

این مدیر، به شدت چشمداشت محدودی از نقش خود دارد و از توانایی همدلی با آن برخوردار نیست، چرا که اولاً نفی بلد کردن در حوزه اختیارات او نیست ثانیاً آب و هوا نیز به وی تعلق ندارد که این گونه در مورد آن دست و دل بازی می کند. اما چون قبلاً هیچ تصوری از این نقش نداشته است و به یکباره و بدون تمهیدات لازم به اینجا رسیده است، این گونه سخن می گوید که البته مورد تعجب و تأسف بسیاری از حاضرین نیز قرار گرفته بود.

نامه ای را دیدم که حاملان یکی از نقشهای سیاسی، خطاب به یکی از وزیران نوشته بود و در آنجا از واژه حقیر در مورد خود، استفاده کرده بود. نمی دانم که آن وزیر بعد از خواندن نامه، نسبت به حوزه انتخابیه آن نماینده، چه تصوری در ذهنش نقش بسته است. همین فرد در ارتباط با مردم  بسیار مغرورانه عمل می کند.