1. مطلبی که دوست بزرگوارم جناب فاتح به رشتۀ نگارش در آورده بودند و مرا بر آن داشت تا به نقد آن اقدام نمایم، از نظر من از اهمیت بالایی برخوردار بود. این موضع را نسبت به اکثریت قریب به اتفاق نوشته های ایشان دارم. با انگیزۀ فراوان مطالب ایشان را پیگیری می کنم، می خوانم و طبیعتاً از آنها بهره و لذت می برم.

2. به نظر من هم آقای کروبی و هم آقای موسوی اصلاح طلب هستند و اگر دقیق به برنامه های ایشان بنگریم، متوجه خواهیم شد تفاوت چندانی ندارند. لذا به هیچ وجه سخنی بر زبان جاری نخواهم ساخت که بوی تخریب از آن به مشام برسد. پیروزی هر کدام از این دو کاندیدا مغتنم است و فرصتی را برای طرح و تعقیب مطالبات ما فراهم ساخت. حال من به موسوی گرایش بیشتری دارم و مشی ایشان را می پسندم و دیگری به گونه ای دیگر فکر و عمل می کند.

3. در نوشتۀ قبلی به نکته ای اشاره کرده بودم و هدف اصلی من نیز ذکر آن نکته بود که دوستان در مورد آن خاموشی گزیده بودند. اصولاً یکی از خطاهای ما در عرصۀ سیاست این است که وقتی به دیدار مسئولی می رویم حتماً باید با دست پر برگردیم و فاتحانه به مردم اعلام کنیم که خودمختاری را آوردیم و در جیب مبارک ما قرار دارد یا اگر به این ممکن نشد و با جیب خالی برگشتیم، فروپاشی را عنقریب بدانیم که مردم بیکار ننشینید، روز رهایی نزدیک است. در غیر این صورت، دیدار و دیالوگ بی نتیجه بوده است. اما واقعیت دنیای سیاست این گونه نیست. در واقع در طول سالهای اخیر به این پیروزی دست یافته ایم که هر دو جناح سیاسی در ایران، مسئلۀ کرد را به رسمیت شناخته اند و سیاست انکار را تا حد زیادی کنار گذاشته اند. از نظر من این امر دستاورد کمی نیست. اگر کروبی، موسوی، خاتمی، قالیباف و حتی محسن رضایی از تمرکززدایی در حکومت و حکومتهای محلی سخن به میان می آورند، این وضعیت، آسان به دست نیامده است. این افراد جزو مدیران درجه اول نظام هستند. اگر اجرای اصول مربوط به اقوام را وعده می دهند، حاصل تحمل رنجها و مشقات فراوانی است که این افتخار را دارم به نوبۀ خود در این فرایند سهمی هر چند کوچک داشته ام. سخن گفتن از دموکراسی به عنوان ساختاری که در چارچوب آن می توان برای حل مسئلۀ کرد چاره ایی اندیشید، باور کنید دستاورد کمی نیست.

4. قوچانی خاتمی را به عنوان «استاد سخن که با قامت رعنا و سخنان شیوا دل از جمعیت می ربود» توصیف می کند. سروش نیز به همین شیوه عمل کرده است: «به کسی رأی دهید که نه جلوه می فروشد و نه عشوه می خرد». جناب فاتح نیز بر همین منوال از قد و خال، غمزه و ناز، لب شکرین و صوت دلربا، غمزه و ناز روشنفکری و ... می گوید. من هر چه به برنامه های موسوی نگاه می کنم هیچ جایی ندیده ام که ادعای روشنفکری دینی داشته باشد که اگر هم داشت ایرادی بر او وارد نبود و فقط خاتمی در وصف وی گفته بود که روشنفکر دینی است. اتفاقاً موسوی نشان داده است که مرد عمل است. احیای سازمان مدیریت و برنامه ریزی و شوراهای مختلف، مخالفت با ستاره کردن دانشجویان، شفافیت در قراردادهای نفتی، حمایت از خانوادۀ هسته ای، ایجاد پارلمان معلمان، اجرای اصل 15 قانون اساسی و ... نشانۀ جلوه فروشی، عشوه خری و غمزه و ناز روشنفکری است؟

5. اگر فکر می کنید که شیخ اصلاحات به چیزی فراتر از مدینه النبی و فرمان هشت ماده ای باور دارد و آنها را اجرایی می کند، به باور من در شناخت ایشان دچار اشتباه شده اید و تردیدی ندارم که در کوتاه مدت ترین زمان ممکن پشیمان خواهید شد و شاهدی دیگر بر نظریۀ سیاست کوتاه مدتی و کلنگی در ایران اضاف می کنید. این اشتباه را در مورد خاتمی نیز مرتکب شدیم و بسیاری از وی که فرزند این انقلاب بود انتظار داشتند که براندازی را در دستور کار خویش قرار دهد. در ایران آگاهی و ساختار استبدادی چنان ریشه دوانده است که با ریش گرو گذاشتن یا به قول خود کروبی «ریش سفیدی» نمی توان بنیادهای آن را متزلزل ساخت. خود کروبی نیز چنین ادعایی ندارد. کار بسیار دشواری در پیش داریم. چرا ادعای کیهان را مبنی بر بی سوادی آقای کروبی باور کرده اید و دارید آن را تئوریزه می کنید؟ چرا برای تئوریزه کردن آن به خاتمی گیر داده اید؟

6. سخن گفتن در مورد دموکراسی، فقط سخن گفتن نیست، عمل است. وقتی ما همدیگر را تحمل می کنیم، با همدیگر به دیالوگ می پردازیم، نظرات هم را مورد انتقاد قرار می دهیم، در واقع در حال انجام رفتارهای دموکراتیک هستیم و این گونه است که هر چه بیشتر سخن از دموکراسی بگوییم بیشتر دموکراسی را ایجاد کرده ایم. عشق نیز همین گونه است. سخن گفتن در مورد عشق، نامکرر و عین عشق بازی است.